۱۳۸۹ دی ۲۸, سه‌شنبه

ماهنامه‌ی «فروهر» چهل‌وچهارسال کوشش و تلاش در راه سربلندی «زرتشتیان»

ماهنامه‌ی «فروهر»
چهل‌وچهارسال کوشش و تلاش در راه سربلندی «زرتشتیان»
فرید شولیزاده، سخنرانی در بزرگداشت 50سالگی سازمان فروهر
«ارائه‌شده در ماهنامه‌ی فروهر»
فرید شولیزاده: چندی پیش(:خورایزدوآذرماه) هموندان «سازمان‌جوانان‌زرتشتی‌تهران» (:فروهر) به کوشش این نهاد مردمی در «جشنگاه مارکار» گردهم آمدند تا پنجاهمین سالگرد بنیان‌گذاری این سازمان را به فرخندگی و شادی جشن بگیرند. اسباب خُرسندی و خشنودی است که این بزرگ‌داشت آن‌گونه که شایسته‌ی نهادی ریشه‌دار چون سازمان‌فروهر و پرورش‌یافتگان آن از نسل‌های گوناگون بود، برپا شد. گوشه‌ای از این بزرگ‌داشت به واکاوی نزدیک به نیم‌سده کارکرد ماهنامه‌ی «فروهر» اختصاص داشت؛ این وظیفه از سوی سازمان‌جوانان‌زرتشتی‌تهران بر دوش این کمترین گذارده شده بود. آن‌چه در ادامه خواهید خواند، گفتمانی است که چکیده‌ای از آن به‌صورت سخنرانی در جشن پنجاهمین سالگرد بنیان‌گذاری «سازمان‌جوانان‌زرتشتی‌تهران» (:فروهر) بازگو شده است...فرزانه‌ی بزرگ، پیشوای اندیشمند و پژوهشگر نام‌آور زرتشتی، «شمس‌العلما دستور دکتر مانکجی‌نوشیروانجی دهالا» سخنی بزرگ دارند، ایشان می‌فرمایند: «آدمی اندیشه را می‌آفریند و اندیشه آدمی را» این سخن موبد بزرگ، تصویری است از سیر تاریخی تولید و بازپروری اندیشه در نزد نوع بشر... بی‌شک در روزگار حاضر رسانه‌های مردمی نقشی به‌سزا در این چرخه‌ی تولید و بازپروری اندیشه دارند. رسانه‌های مردمی، چونان بذری هستند که به‌دستیاری خود مردم در سینه‌ی خاک نشانده می‌شوند. این بذر در گذر زمان ریشه دوانده، نهالی می‌شود و پویایی آغاز می‌کنند. این نهال چون از جنس بیگانه نیست، در سایه‌ی پاسداشت دلسوزانه‌ی ما رُشد کرده و با تثبیت ریشه‌های خویش به روزگار بلوغ می‌رسد؛ و چون از ماست، با خود ما می‌بالد و به‌پیش می‌رود. پیشروی که نه کند است و نه تند؛ نه ساکت است و کم‌صدا، و نه جنجال‌آفرین است و پُرسر و صدا. او چونان زندگی، همچون خود جامعه، زنده و بالنده در حرکت است... و این نهال که روزگاری نحیف و تکیده بود، لاجرم روزی سروی ستبر و راست‌قامت خواهد شد... چه، این حرکت جوهرین، حقیقتی است نهفته در اراده‌ی هنجارهستی که هر ذره‌ای مسیر کمال خویش را بپیماید...
اکنون که این نوشتار از برابر دیدگانتان می‌گذرد، تحریریه ماهنامه‌ی «فروهر»، چاپ
442شماره از این مجله را تجربه کرده است. ماهنامه‌ای که نزدیک به نیم‌سده از بنیان‌گذاری و فعالیت آن می‌گذرد و امروز تصویری از همان سرو ستبر و راست‌قامت را در حوزه‌ی رسانه‌ای هازمان زرتشتی به نمایش می‌گذارد. نشریه‌ای که در بامداد تولد خویش، بولتنی ساده و کم‌شمار در تیراژ و تعداد رویه‌ها بود و صرفا" آگاهی‌رسانی رویدادهای داخلی سازمان‌جوانان‌زرتشتی‌تهران را تحت عنوان گزارش‌خبری سازمان‌جوانان‌زرتشتی‌تهران بر دوش داشت؛ امروزه بدون اغراق به حرفه‌ای‌ترین نشریه‌ی فارسی‌زبان در حوزه پژوهش‌های دین و فرهنگ زرتشتی در سراسر جهان بدل شده است.اما این مزدی نیست که یک‌شبه فراهم آمده باشد، دسترنجی است که حاصل نزدیک به نیم‌سده تلاش کوشندگان و نویسندگان این ماهنامه است. نشریه‌ای که در میانه‌ی دهه‌ی چهل خورشیدی و در آغاز راه خویش به‌مانند هر رسانه‌ی مردمی دیگری، ساختاری ابتدایی و آماتور، متکی بر نیروهای جوان و خودجوش داشت. کوشش در پوشش خبری رویدادهای هازمان زرتشتی در جای‌جای ایران، موضوعی است که از همان سال‌های آغازین انتشار نشریه از چشم گردانندگان آن پنهان نمانده است. این پوشش خبری گاهی رویدادهای برون‌مرزی را هم در بر می‌گرفته است، چنان‌که شاهد گزارشی مبسوط از برگزاری کنگره‌جهانی‌زرتشتیان در هندوستان هستیم. بیشتر نوشتارهای دینی و فرهنگی نشریه در این دوران، محدود به گلچین‌کردن نوشتار بی‌نام از کتاب‌ها و مقاله‌های گوناگون برای آگاهی طیف جوانی است که بیشتر خوانندگان خبرنامه‌ی سازمان را تشکیل می‌دادند. گه‌گاهی در کنار این چکیده مقالات، یادداشت‌هایی از زنده‌یاد «میرزا سروش‌لهراسب» و نوشتارهایی کوتاه از موبدان دانشمند «دستور رستم‌شهزادی» و «دستور فیروزآذرگشسب» زینت‌بخش صفحات گزارش‌خبری سازمان‌جوانان‌زرتشتی‌تهران می‌شد. به مرور که در آرشیو بولتن خبری سازمان‌جوانان‌زرتشتی‌تهران جلو می‌رویم، چکامه‌هایی از بانو «توران‌شهریاری»، نوشتارهای «استاد ابراهیم‌پورداوود» و یادداشت‌هایی از «جمشید پیشدادی» هم به‌چشم می‌آیند.با قدم نهادن به سال‌های نخستین دهه‌ی پنجاه خورشیدی، مقاله‌هایی از «دستور اردشیرآذرگشسب»، «دکتر علی‌اکبرجعفری»، «دکتر فرهادآبادانی»، «پروفسور عباس‌شوشتری‌مهرین»، «سعیدنفیسی»، «سیدحسن‌تقی‌زاده»، «کاظم‌زاده‌ایرانشهر» و «ملک‌الشعرابهار» نیز به ویترین فروهر ‌افزوده می‌شود. شاید به‌جرات بتوان گفت که نخستین نوشتار پژوهشی تمام‌عیار که توسط ماهنامه‌ی فروهر به‌چاپ رسید، نوشتاری است از «دکتر علی‌اکبرجعفری» تحت عنوان «گات‌ها چیست؟». در این میان گه‌گاهی همکیشان خوش‌ذوقی هم پیدا می‌شوند و شرحی از مسافرت‌های خویش به هندوستان، پاکستان و سایر بلاد فرنگ را به‌صورت سفرنامه‌هایی کوتاه و دلنشین در قالب صفحات فروهر به رشته‌ی تحریر در می‌آورند. پویش پلکانی و روند رو به رشد ماهنامه‌ی«فروهر» از میانه‌ی دهه‌ی‌پنجاه خورشیدی، به‌شکلی مشهود سرعتی دوچندان به‌خود می‌گیرد و نام‌هایی جدید به جرگه‌ی نویسندگان نشریه وارد می‌شوند؛ نام‌هایی چون «دستور هرمزدیارخورشیدیان»، «موبد شاه‌بهرام‌شهزادی»، «دستور دکتر جهانگیراُشیدری»، «استاد رشیدشهمردان»، «هاشم‌رضی» و «مهردادمهرین». از همین دوران است که کم‌کم گردآوری گزیده نوشتار روبه کاهش می‌رود و جای خود را به نوشتارهای اختصاصی این دین‌پژوهان نامی می‌دهد. خوانندگان «فروهر» در سال‌های پنجاه، بی‌شک نوشتارهای ارزشمند دانشمندان و دین‌پژوهان پارسی را که به‌تناوب توسط «استاد رشیدشهمردان» به‌فارسی ترجمه و در فروهر چاپ می‌شد، به‌یاد دارند.از فروردین 1357خ سردبیری بولتن‌خبری سازمان‌جوانان‌زرتشتی‌تهران بر دوش «کیخسرو کشاورز» گذاشته می‌شود. نقش «مُهر داریوش» و واژه‌ی «گزارش‌ماهانه» از روی جلد نشریه حذف و نشان فروهر همراه با واژه‌ی «ماهنامه فروهر» جای آن را بر روی جلدی با طرحی جدید می‌گیرد. الگوی شماره‌گذاری رویه‌ها نیز از فروردین 1358خ دگرگون می‌شود و به‌صورت شماره‌گذاری یکپارچه سالانه در می‌آید. این انتساب و دگرگونی‌ها، نویدبخش فصلی تازه در زندگی رسانه‌ای ماهنامه‌ی فروهر است.  سیاهه‌ی نویسندگان ماهنامه گسترده‌تر و نوشتارهای مجله پُربارتر می‌شود و کم‌کم کیفیت پژوهشی ماهنامه‌ی «فروهر» رُخ می‌نماید.سال‌های نخستین دهه‌ی شصت خورشیدی، مصادف با غروب ماهنامه‌ی قدیمی «هوخت» است. این دورانی است که «فروهر» باید بار فرهنگی هازمان‌زرتشتی را یک‌تنه بر دوش بکشد.(1) فرشکردی دگر در راه است تا خوانندگان شاهد شکوفایی ظرفیت‌های پژوهشی ماهنامه‌ی «فروهر» باشند. «فروهر» هر روز بیش از دیروز جای خود را در میان لایه‌های اندیشه‌پژوه جامعه باز می‌کند. در این روزگار است که گستره‌ی نویسندگان «فروهر» بازهم گسترده‌تر می‌شود و شاهد پیوستن نام‌هایی چون «دستور دکتر اردشیرخورشیدیان»، «دکتر محمدجوادمشکور»، «جمشیدسروشیان»، «فریدون‌جنیدی»، «پروفسور رضا»، «علی‌اصغرمصطفوی»، «دکترماهیار‌نوابی»، «م.امید»(:اخوان‌ثالث)، «دکتر عبدالحسین‌زرین‌کوب» و «ن.بختورتاش» به سیاهه نویسندگان این ماهنامه هستیم. در این میان سال 1362خ یکی از پُرکارترین سال‌های ماهنامه‌ی «فروهر» است. چنان‌که شمار رویه‌ها روندی صعودی و البته پُربار را تجربه می‌کند.از فروردین1363خ شاهد کنار رفتن «کیخسروکشاورز» از سردبیری ماهنامه‌ی «فروهر» هستیم. فراز و فرودهای پیش آمده سبب می‌شود تا در این سال تنها 2مجلد از ماهنامه‌ی «فروهر» به‌چاپ برسد. از فروردین1364خ سیمای نشریه دگرگون و قطع آن بزرگ می‌شود و با رنگ و لعاب تازه و پُر از انرژی به عرصه فرهنگی کشور باز می‌گردد. از این زمان است که شاهد حضور پر رنگ‌تر فرزانگان گرانقدر آقایان «هرمزدیار هرمزدیاری» و «موبد دکتر رستم وحیدی»(2) در ساختار فکری و تشکیلاتی نشریه هستیم. ماهنامه‌ی «فروهر» از این مقطع زمانی به بعد، یک روند پیوسته همراه با یک ثبات دائمی را تجربه کرده است؛ چنان‌که تا امروز هیچ خللی در روند چاپ آن ایجاد نشده است. پس از این دگرگونی‌هاست که کارهای پژوهشی اوستاشناسان و پهلوی‌دانان نیز به صفحات «فروهر» راه می‌یابد و شاهد انتشار پژوهش‌های ارزشمند «دستور رستم‌شهزادی»، «دکتر بهرام‌فره‌وشی»، «دکتر محمدطاووسی»، «دکتر کتایون‌مزداپور»، «دکتر ژاله‌آموزگار»، «دکتر ایرج‌وامقی» و... بر روی پاره‌هایی از کلام سپند «اوستا» و نسک‌های پهلوی هستیم.(3) در کنار تمام این دگرگونی‌ها، بازتاب سخنرانی‌های موبدان دانشمند به یک پای ثابت نشریه بدل می‌شود. بخش اخبار زرتشتیان نیز مشتمل بر رویدادهای سازمان‌ها و انجمن‌ها و سیاهه‌ای از نام دهشمندان هم شکلی پیوسته و پیراسته به خود می‌گیرد.
با آغاز دهه‌ی هفتاد خورشیدی، نام‌های تازه‌ای به گستره‌ی نویسندگان «فروهر» افزوده می‌شود. نوشتارهایی پژوهشی از «دکتر احمدتفضلی»، «دکتر ابراهیم‌میرزای‌ناظر»، «احمدنوری»، «پارسا‌دانشمند»، «امیدعطایی» و... در کنار یادداشت‌هایی از زنده‌یاد «دکتر کسری‌وفاداری» زینت‌بخش رویه‌های ماهنامه «فروهر» است. در همین سال‌هاست که ارائه ترجمه فصل‌به‌فصل کتاب بسیار ارزشمند «
Zoroastrian Theology»(:خداشناسی‌زرتشتی) اثر «دستور دکتر مانکجی‌نوشیروانجی‌دهالا» توسط «دستور رستم‌شهزادی» شوری دگر در نزد خوانندگان اندیشه‌پژوه ماهنامه‌ی فروهر برپا می‌کند.نگارنده در جایگاه یک «هاویشت»، پس از واکاوی آرشیو ماهنامه‌ی «فروهر»، بهره‌های بسیاری از پژوهش‌ها و نوشتارهای ارزشمند دین‌دستوران و موبدان‌دانشمند برده است و به سنجش اندیشه‌ی خُرد خویش، در این سپهر پُر ستاره اَخگرهایی را تابناک‌تر یافته است. از آن جمله باید بی‌تردید به نوشتارهای بسیار ارزشمند و همیشه ماندگار موبد دانشمند، زنده‌یاد «دستور رستم‌شهزادی» اشاره کنم. نوشتارهایی که همواره از یک انسجام و شور دینی غیرقابل وصفی برخوردار هستند و بی‌گمان گویای اندیشه‌ی بزرگ و دانش ژرف نگارنده این نوشتارها هستند. در کنار نوشتارهای زنده‌یاد «دستور رستم‌شهزادی» بایسته است تا از مجموعه نوشتار 5قسمتی تحت عنوان «بقای‌روح، جهان‌پسین و بی‌مرگی» به‌خامه‌ی آقای «هاشم‌رضی»(1367خ) و دو مقاله‌ی بسیار ارزشمند «تحلیلی در فلسفه‌ی نیکی و بدی»(1367خ) و «هستی و نیستی»(1374خ) از استاد گرانقدرم «دستور دکتر اردشیرخورشیدیان» یاد کنم.
نزدیک به نیم‌سده تلاش خالصانه و صادقانه در راه شناساندن دین، فرهنگ و تمدن زرتشتی همراه با کوشش در راه ایجاد پل ارتباطی میان واحدهای انسانی هازمان‌زرتشتی، سخنی نیست که به سادگی بتوان از کنار آن گذر کرد.
نهالی که از همت کوشندگانی چون «مهربان‌فرهنگی»، «خدایارهرمزدی»، «جهانگیرپیرغیبی»، «خسروباستانی‌فر» و... عاشقانه نشانده شد و ریشه گرفت، امروز سروی است ستبر که سایه‌گسار نسل من و ماست. بی‌گمان بالاترین مزدی که یک رسانه‌ی جمعی می‌تواند دریافت کند، استمرار چرخه‌ی تولید و بازپروری اندیشه در ساختار پژوهشی آن رسانه است. چه، نسل‌های جدیدی از اندیشه‌پژوهان در سایه‌ی نسل‌های پیشین نویسندگان و پژوهشگران، پرورده و پخته می‌شوند و نسل به نسل نشریه را به‌پیش می‌برند. این سخنی است که از دیدگاه این قلم در چارچوب حیات رسانه‌ای ماهنامه‌ی «فروهر» در چهل‌وچهارسال گذشته تحقق یافته است. حصول این مُزد به‌قول فرزانه‌ی فرهمند‌پژوه «شهاب‌الدین سهروردی»میسر نبود مگر به مدد «عشق»:
گر عشق نبودی غم عشق نبودی   چندین سخن نغز که گفتی که شنودی
ور باد نبودی که سر زلف ربودی   رخساره معشوق به عاشق که نمودی

پی‌نوشت:١: در این دوران ما شاهد انتشار نشریه‌ای بسیار ارزشمند و تخصصی به‌نام «پیک‌کنکاش‌موبدان» هستیم؛ اما به‌سبب گستردگی مخاطبان و همگانی‌تر بودن ماهنامه‌ی«فروهر» در آن برهه‌ی زمانی، این سخن لحاظ شده است.٢: «موبد دکتر رستم‌وحیدی» سالیان درازی است که به‌عنوان هموند، خبرنگار، ناظر، نویسنده و پژوهشگر اوستاشناس با مجموعه سازمان‌جوانان‌زرتشتی‌تهران و به‌طور خاص ماهنامه‌ی فروهر همکاری مستمر دارند. تنشان سلامت، همتشان افزون باد.
٣: برگردان‌های واژه‌به‌واژه «دستور رستم‌شهزادی» از نیایش‌های اوستا؛ برگردان واژه‌به‌واژه همراه با یادداشت‌های یک از فصل‌های کتاب پهلوی «شایست‌نشایست» توسط «دکتر محمد‌طاووسی»؛ برگردان متن پهلوی «ویگدمان» از سری نویسه‌های مانویان توسط «دکتر ایرج‌وامقی» تنها گوشه‌ای از این پژوهش‌های منتشر شده است.

هیچ نظری موجود نیست: